Formy przeprowadzania animaloterapii cz. 2
W poprzednim wpisie przybliżone zostały różne sposoby realizacji spotkań z udziałem zwierząt odnoszących się do wszelkiego rodzaju oddziaływań animaloterapeutycznych. W poszczególnych rodzajach zooterapii doszukiwać się można również bardziej szczegółowych podziałów. Tak jest również na terenie naszego kraju, gdzie niektóre rodzaje zostały precyzyjniej opracowane i dostosowane do polskich standardów.
Pierwszym z nich jest dogoterapia, która bez wątpienie jest nie tylko w Polsce, ale i na całym świecie, najbardziej popularną formą animaloterapii. Klasyfikacja zgodna z polskimi standardami jest bardzo zbliżona do tej międzynarodowej. Wyróżnia się trzy różne postaci. Pierwsza z nich to SP – spotkania z psem, które polegają na spontanicznym, pozytywnym kontakcie, dotykaniu i zabawie, nie jest wymagane w tym przypadku prowadzenie szczegółowej dokumentacji, ani specjalistyczne przygotowanie dogoterapeuty. Drugą jest EP – edukacja z psem, spotkania mają wpływać na sferę intelektualną i poznawczą. Ostatnią formą jest TP, czyli terapia z psem[1]. Zajęcia te są ściśle zaplanowane i prowadzone pod nadzorem specjalistów, mają charakter leczniczy i terapeutyczny oraz muszą być dokumentowane[2].
Hipoterapia prowadzona w Polsce również podlega pod dodatkową a przy tym niewątpliwie obszerną klasyfikację, mianowicie: terapia z koniem; fizjoterapia na koniu; psychopedagogiczna jazda konna oraz jazda konna dla osób niepełnosprawnych[3].
Najbardziej powszechna i najczęściej stosowana jest fizjoterapia na koniu. Ma ona na celu przywracanie sprawności fizycznej poprzez gimnastykę wykonywaną na zwierzęciu, poza funkcją terapeutyczną obejmuje także kształtowanie prawidłowej postawy i ruchu podczas jazdy na koniu. W tym przypadku wyróżnia się ponadto dwa modele fizjoterapii, neurofizjologiczny oraz funkcjonalny. Pierwszy z nich skierowany jest do dzieci w wieku przedszkolnym, natomiast adresatami modelu funkcjonalnego są dzieci starsze. Ta forma spotkań z koniem nie występuje samodzielnie, a jako wsparcie fizjoterapii klasycznej prowadzonej przez wykwalifikowanego fizjoterapeutę[4].
Terapia z koniem ma charakter leczniczy, z tego względu konieczna jest obecność w trakcie zajęć specjalisty, takiego jak psycholog, psychiatra lub pedagog. Jej założeniem jest samo przebywanie w towarzystwie konia, a nie fizyczny kontakt z nim, chociaż to również jest pożądane. Takie spotkania mają wpływać na otwarcie się pacjenta w pierwszej kolejności na zwierzę i jego opiekunów oraz terapeutów, następnie na innych ludzi i poprawiać komunikację ze otaczającym światem[5].
Psychopedagogiczna jazda konna również prowadzona jest z udziałem specjalisty. Kierowana jest zazwyczaj do osób niepełnosprawnych, ale również do tych, zmagających się z zaburzeniami na tle emocjonalnymi i kognitywnym. Zadaniem tej formy hipoterapii jest rozwój pacjenta w sferze intelektualnej, psychicznej, fizycznej oraz poznawczej. W trakcie zajęć stosuje się elementy różnych innych form terapii, między innymi terapii zajęciowej, pedagogicznej, psychoterapii, logopedii oraz różne ćwiczenia edukacyjne[6].
Jazda konna dla osób niepełnosprawnych nie jest zakwalifikowana do hipoterapii, jednak celowo została umieszczona w tym podziale. Wielu autorów wyodrębnia ją jako dodatkowa forma terapii z koniem ze względu na to, że jest ona z nią trwale powiązana, a ponadto podczas tego typu spotkań występuje aspekt terapeutyczny. Można wyróżnić jazdę rekreacyjną oraz sportową, w każdym przypadku spotkania ze zwierzętami ułatwiają osobom z różnymi niepełnosprawnościami prowadzenie aktywnego trybu życia. Pod opieką wykwalifikowanego instruktora mają także możliwość spróbować swoich sił w dyscyplinach sportowych związanych z jazdą na koniu, którą jest na przykład para ujeżdżanie, czyli forma jeździectwa dla osób z różnego rodzaju niepełno sprawnościami, również z wadami słuchu lub wzroku[7].
Warto wspomnieć także, że według przepisów dopuszczane jest jedynie prowadzenie hipoterapii indywidualnej, gdzie na jednego hipoterapeutę przypada jeden pacjent. Ponadto konia może prowadzić wyłącznie osoba doświadczona i specjalnie przeszkolona do pracy z tymi zwierzętami[8]. Wynika to z dbałości o bezpieczeństwo uczestników spotkania, w tym zarówno pacjentów, opiekunów, jak i o samo konia.
Pozostałe rodzaje animaloterapii nie mają jeszcze tak szczegółowo opracowanego wzorca, również nie praktykuje się ich tak długo jak dogo- czy hipoterapii, dlatego wszelkiego rodzaju sposoby i możliwości pracy ze zwierzętami są dopiero w tak zwanej fazie testowej. Najpewniej z biegiem lat te egzotyczne i mniej powszechne rodzaje terapii ze zwierzęciem również doczekają się swojej fachowej definicji i standardów pracy. Także felinoterapia, która znacząco zyskuje na popularności w ostatnich latach, nie jest jeszcze szczegółowo dopracowana, chociaż koty są bardzo często spotykanymi domownikami. W związku z tym każda forma zooterapii poza tą z udziałem psa i konia, posługuje się najbardziej ogólną, przytoczoną wcześniej międzynarodową klasyfikacją: Animal Assisted Activities, Animal Assisted Education, Animal Assisted Therapy oraz Animal Assisted Intervention).
Tekst autorski, opublikowany w pracy dyplomowej licencjackiej: Natalia Plewniak-Roda, ,,Animaloterapia w resocjalizacji i profilaktyce”, Uniwersytet Śląski, Wydział Sztuki i Nauk o Edukacji, Cieszyn 2023.
[1] A. M. Kokocińska, Zooterapia…, s. 84.
[2] Źródła elektroniczne: Standardy kynoterapii. https://www.kynoterapia.eu/standardy-3 dostęp: 23.07.2022
[3] E. Wójcik, K. Kępka, A. Danielewicz, Hipoterapia. Istota i zastosowanie, Uniwersytet Przyrodniczo Humanistyczny w Siedlcach, 2021, s. 5.
[4] E. Wójcik, K. Kępka, A. Danielewicz, Hipoterapia…, s. 7.
[5] Tamże.
[6] M. Sobuś, S. Łagan, Hipoterapia jako naturalna forma rehabilitacji, „Aktualne Problemy Biomechaniki” 2010, nr 04, 174–177.
[7] E. Wójcik, K. Kępka, A. Danielewicz, Hipoterapia…, s. 22.
[8] M. Gasińska i in., Kanony polskiej hipoterapii, Zarząd Główny Polskiego Towarzystwa Hipoterapeutycznego, Warszawa, 2007, s. 5.