Formy przeprowadzania animaloterapii cz. 1
Animaloterapia może być prowadzona w różny sposób i z różnymi zwierzętami. Międzynarodowa klasyfikacja wyodrębnia trzy podstawowe formy przebiegu spotkań. Ponadto ostatnimi czasy zaczęto dodatkowo wyróżniać również wsparcie w asyście zwierząt (Animal Assisted Intervention), jako połączenie różnych form oddziaływania skierowane do osób potrzebujących pomocy, borykających się z traumą lub z problemami przystosowawczymi, na przykład osób starszych lub dzieci[1]. Niektóre źródła podają także inną definicję AAI, mianowicie jako ogół oddziaływań na drugiego człowieka, w których towarzyszy zwierzę[2]. Do tej szeroko rozumianej grupy zalicza się wszystkie z poniższych form animaloterapii.
Pierwsza z nich to Animal Assisted Activities, w skrócie AAA, czyli zajęcia (aktywności) z udziałem zwierząt. Nie są to konkretne działania, mogą przybierać formę zabawy, ćwiczeń lub pracy. Do ich przeprowadzenia wystarczy obecność wolontariusza. Nie mają sprecyzowanego planu ani celu, dążą ogólnie do poprawy samopoczucia, sprawności, bogacenia słownictwa, dostarczają ruchu i rozrywki, oraz są urozmaiceniem życia codziennego, nie wymagają także ewaluacji. Czas trwania i przebieg ustalają sam pacjent w zależności od swoich potrzeb[3].
Kolejna forma to Animal Assisted Education (AAE), czyli edukacja w obecności zwierząt. W tym przypadku spotkania są już bardziej zaplanowane oraz ukierunkowane na przekazywanie wiedzy, a działania podejmowane w czasie ich trwania powinny być dokumentowane. Tego typu edukacja posiada dwa kierunki rozwoju, może dotyczyć samego zwierzęcia, które jej towarzyszy, na przykład obecność psa w czasie lekcji na temat obrony przed psem agresywnym, lub wizyta na farmie w celu poznania stworzeń ją zamieszkujących. Ciekawym przykładem jest także wykorzystanie w edukacji proekologicznej dżdżownic[4]. Może również przebiegać niezależnie od zwierzęcia, a obecność w sali na przykład kota, którego można wziąć na kolana, ma na celu relaksacje i poprawę koncentracji, co przyczynia się do osiągania lepszych efektów w nauce.
Trzecią formą jest najbardziej specjalistyczna i wymagająca – Animal Assisted Therapy (AAT), czyli terapia w asyście zwierzęcia. W tym przypadku poza wykwalifikowanym animaloterapeutą i pacjentem, powinien uczestniczyć dodatkowy specjalista, może to być psycholog, lekarz, fizjoterapeuta lub inni. Scenariusze do takich spotkań powinny być precyzyjnie planowane z uwzględnieniem potrzeb, możliwości i barier odbiorcy, a także wykazane powinny być zamierzone cele i szczegółowy przebieg zajęć[5]. Cele wyznaczane w terapii ze zwierzęciem można podzielić na kilka kategorii: rozwój fizyczny (na przykład: ćwiczenie i rozwijanie prawidłowej postawy, poczucia równowagi); rozwój psychiczny (na przykład: obniżenie lęku, podniesienie samooceny); sfera poznawcza (na przykład: rozwijanie słownictwa, usprawnianie pamięci); sfera społeczno-emocjonalna: (na przykład: rozwijanie właściwych postaw wobec zwierząt, wrażliwości i empatii); funkcje psychomotoryczne: (na przykład: usprawnianie koordynacji wzrokowo-słuchowo-ruchowej)[6].
Każda z powyższych może być ponadto zaklasyfikowana do różnych form organizacyjnych, w zależności od liczby uczestników zajęć. Kiedy działania kierowane są do szerszego grona odbiorców, na przykład klasy uczniów w szkole, zajęcia przybierają formę zbiorową. Gdy aktywności odbywają się w nieco mniejszym składzie lub kilkuosobowych zespołach, mówi się o formie grupowej. Natomiast jeżeli podczas spotkania uczestniczy tylko animaloterapeuta, pacjent i zwierzę (niekiedy istnieje również potrzeba obecności specjalisty, takiego jak psycholog) spotkanie ma formę indywidualną.
Tekst autorski, opublikowany w pracy dyplomowej licencjackiej: Natalia Plewniak-Roda, ,,Animaloterapia w resocjalizacji i profilaktyce”, Uniwersytet Śląski, Wydział Sztuki i Nauk o Edukacji, Cieszyn 2023.
[1] K. Sipowicz, E. Najbert, T. Pietras, Dogoterapia, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2016, s. 94.
[2] A. M. Kokocińska przy współpracy z Kaletą T. i Lewczuk D., Zooterapia z elementami etologii, Wydawnictwo Impuls, Kraków 2017, s. 19.
[3] Tamże.
[4] M. Bożym, A. Bok, Wykorzystanie dżdżownic w edukacji proekologicznej, Zwierzęta w kulturze i wychowaniu, red.: G. Błahut, E. Ogrodzka-Mazur, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń, 2017, s. 240.
[5] A. M. Kokocińska, Zooterapia…, s. 20.
[6] A. Franczyk, K. Krajewska, J. Skorupa, Baw się…, s. 22.