Hipoterapia i felinoterapia w resocjalizacji
Hipoterapia również jest metodą wspierania procesu resocjalizacji. Samo dbanie o zwierzę, czesanie go, czyszczenie boksu czy karmienie wpływa na kształtowanie poczucia obowiązku i sumienności oraz opieki nad drugim stworzeniem. Ponadto jazda na koniu uczy orientacji w terenie, poczucia rytmu, koryguje sylwetkę oraz kształtuje prawidłową postawę, a przede wszystkim relaksuje i niweluje napięcie, co przekłada się na zmniejszenie się poziomu zachowań patologicznych i antyspołecznych[1]. W Polsce hipoterapia w resocjalizacji jest prawie niepraktykowana, mimo tego, że jest to druga pod względem popularności metoda terapii z udziałem zwierząt. Jedyne przypadki jej zastosowywania dotyczyły elementów jazdy konnej lub opieki nad nimi jako część składowa oddziaływań resocjalizacyjnych w nielicznych ośrodkach dla trudnej młodzieży. Jednymi z niewielu placówek, które wprowadziły jazdę konną jako formę zajęć dodatkowych dla osób niedostosowanych społecznie są Młodzieżowy Ośrodek Socjoterapii w Stargardzie[2], Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy w Jóźwikowie[3] czy w Jaworku[4] oraz Zakład Poprawszy w Studzieńcu, gdzie prowadzono badania, na temat skuteczności tej formy animaloterapii w resocjalizacji. Wykazano, że dzięki spotkaniom z końmi, dbaniu o czystość i nauce jazdy, u młodzieży wykształciły się takie umiejętności i cechy jak tolerancja, poczucie odpowiedzialności za siebie, innych ludzi i zwierzęta, empatia, tolerancja oraz dostosowywanie się do reguł[5].
Interesujące programy resocjalizujące, w których biorą udział konie, zostały opracowane w USA. Mogą brać w nich udział pacjenci oddziałów psychiatrycznych oraz osadzeni w zakładach karnych. Programy polegają na wyłapywaniu dzikich mustangów, których populacja jest zbyt duża, a następnie przekazywanie ich zakładom zamkniętym, gdzie ujarzmianiem zwierząt zajmują się więźniowie lub pacjenci. Oswojone konie znajdują następnie nowe domy. Hipoterapia przyniosła również korzyści w więzieniu w Portland, gdzie więźniowie mają możliwość wzięcia udziału w podstawowym kursie szkolenia konia, po którego zakończeniu zdają egzamin, otrzymują certyfikat oraz mogą zaprezentować nabyte umiejętności przed gośćmi, również rodziną. Wykazano, że dzięki tym działaniom u więźniów zmalała skłonność do agresji i zachowań niepożądanych[6]. Również we Francji, ten rodzaj animaloterapii jest formą zajęć w zakładach penitencjarnych, gdzie osadzeni mają możliwość jazdy konnej, co przynosi bardzo dobre rezultaty. Według przeprowadzonych badań, większość osób doświadczających hipoterapii w zakładzie nabyło wielu pożądanych cech oraz podwyższyła się ich samoocena, a po wyjściu na wolność nie miało problemów przystosowawczych i dobrze odnajdywało się w społeczeństwie[7], co bez wątpienia świadczy o skuteczności tej metody.
Od niedawna zaczęto wprowadzać także koty do zakładów karnych, aby uczestniczyły w procesach resocjalizacji więźniów. Jest to praktyka wywodząca się ze Stanów Zjednoczonych, w Polsce bardzo rzadko spotykana. W większości felinoterapia dla osadzonych polega na przyprowadzaniu kota z zewnątrz bądź umożliwianiu im odwiedzania schronisk dla zwierząt, gdzie pomagają w opiece i utrzymaniu czystości. Nie jest to jednak program dla każdego, aby zostać dopuszczonym do kontaktu z kotem skazany musi przejść testy psychologiczne, które wykażą, że jego zachowanie jest poprawne i nie przejawia agresji wobec zwierząt. Zakład karny w stanie Indiana jest jednym z popularniejszych stosujących tę metodę. W 2015 roku rozpoczął się tam projekt, w ramach którego adoptowano ze schroniska koty, które zamieszkały w placówce i towarzyszą więźniom. Do ich zadań poza sprzątaniem, pielęgnacją i zabawą ze zwierzętami, jest także ręczne wyrabianie zabawek i ubrań dla kotów. Jako że zwierzęta te cechuje czystość i nie są też wymagające pod względem opieki, w niektórych zakładach były one także rezydentami i czasem mogły swobodnie poruszać się po obiekcie. Podobnie sytuacja ma się w ośrodkach dla osób uzależnionych, gdzie koty również mogą przemieszczać się w obrębie budynku. W obu tych grupach wykazano, że dzięki kontaktom z tymi zwierzętami osoby skazane jak i uzależnione stały się bardziej spokojne i wrażliwe, wzrosła ich zdolność samokontroli oraz stały się bardziej otwarte na świat i potrzeby innych[8]. Niestety w Polsce mało mówi się o tej metodzie, szczególnie w kontekście resocjalizacji. Felinoterapię na terenie naszego kraju prowadzi lub prowadziło jedynie kilka ośrodków dla nieletnich czy placówek penitencjarnych. W Barczewie więźniowie mają kontakt z dzikimi lub półdzikimi kotami, które nieoczekiwanie zadomowiły się na terenie zakładu karnego. Są tam dokarmiane i poruszają się swobodnie, nie mają wstępu jedynie do cel. Nikomu zwierzęta nie przeszkadzają, zarówno z więźniami, jak i funkcjonariuszami żyją w zgodzie. Innym miejscem jest zakład karny we Wrocławiu, gdzie wybrani skazani mają możliwość regularnego odwiedzania schroniska dla zwierząt i pomagania przy pracy i opiece nad czworonożnymi podopiecznymi. Placówki dla młodzieży również zainteresowały się felinoterapią, tego typu zajęcia prowadzone były między innymi w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym w Jóźwikowie[9] czy w Zespole Placówek Resocjalizacyjno Socjoterapeutycznych w Oławie[10]. Przykładów z naszego kraju jest więcej, jednak w dalszym ciągu miejsca readaptacji społecznej, w których można spotkać się z różnymi formami animaloterapii, stanowią jedynie mały odsetek wszystkich placówek, gdzie można by je wprowadzić.
Tekst autorski, opublikowany w pracy dyplomowej licencjackiej: Natalia Plewniak-Roda, ,,Animaloterapia w resocjalizacji i profilaktyce”, Uniwersytet Śląski, Wydział Sztuki i Nauk o Edukacji, Cieszyn 2023.
[1] E. Wójcik, K. Kępka, A. Danielewicz, Hipoterapia. Istota i zastosowanie, Uniwersytet Przyrodniczo Humanistyczny w Siedlcach, 2021, s. 34.
[2] Źródła elektroniczne: Co dają zajęcia z hipoterapii? – MOS Stargard. (mos-stargard.edu.pl) [dostęp: 06.11.2022]
[3] https://mowjozwikow.eu/ [dostęp: 10.05.2022]
[4] Źródła elektroniczne: Hipoterapia – Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy w Jaworku. (mowjaworek.pl) [dostęp: 06.11.2022]
[5] E. Wójcik, K. Kępka, A. Danielewicz A., Hipoterapia…, s.34.
[6] A. M. Kokocińska przy współpracy z Kaletą T. i Lewczuk D., Zooterapia z elementami etologii, Impuls, Kraków 2017, s. 119.
[7] Tamże, s. 36.
[8] M. Goleman i inni, Felinoterapia jako alternatywna forma terapii z udziałem zwierząt, ,,Medycyna Weterynaryjna”, Lublin, 2012, nr 68 (12), s. 735.
[9] Źródła elektroniczne: Felinoterapia – Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy W Jóźwikowie. (mowjozwikow.eu)[dostęp: 6.11.2022]
[10] Źródła elektroniczne: Dogoterapia i felinoterapia.(mos.olawa.pl) [dostęp: 6.11.2022]